Hoe Trump verdween uit Makkum

Donald Trump bestelde in 1989 een luxe jacht bij een scheepswerf in Makkum. Rik Kuiper reconstrueerde de geschiedenis voor de Volkskrant. Hier demonteert hij het verhaal in 24 voetnoten.

 

Bastiaan Sonneveld had nooit zo’n jacht ontworpen.1)De titel van dit verhaal verwijst vanzelfsprekend naar ‘Hoe God verdween uit Jorwerd’ van Geert Mak. Dat vond ik toepasselijk omdat dit verhaal ook in Friesland speelt, omdat de hoofdpersoon aan het eind de benen neemt en omdat Trump zichzelf soms God lijkt te wanen. De eerste zin refereert ook aan de eerste zin van Mak – ‘Peet had nooit het dorp verlaten’. Maar dat is zo subtiel dat het vermoedelijk niemand is opgevallen. Natuurlijk, de 36-jarige ontwerper tekende in zijn carrière veerboten, cruiseschepen en een aantal kleinere plezierjachten, maar zoiets? Daar had hij zich nooit aan gewaagd.

Toch belde in het voorjaar van 1989 de directeur van scheepswerf Amels te Makkum.2)Ik kies er hier bewust voor om de directeur niet bij naam te noemen, om de lezer zo vroeg in het verhaal niet met al te veel namen te confronteren. Het gaat vooralsnog vooral om Sonneveld (die gelukkig als een van de enige betrokkenen van destijds bereid bleek me te woord te staan. Zonder hem had ik een verhaal kunnen maken gebaseerd op de krantenarchieven, maar zijn anekdotes maakten het veel persoonlijker.) Een stuk of vijf bekende ontwerpers hadden een poging gewaagd om een kolossaal jacht te ontwerpen, vertelde hij. De opdrachtgever had de voorstellen van tafel geveegd. Kon Sonneveld iets bedenken dat wél bij vastgoedtycoon Donald Trump in de smaak zou vallen?

Dat wilde hij wel, natuurlijk wilde hij dat. Man, als dit lukte kon het de definitieve doorbraak van zijn bureau in de mondiale jachtbouw betekenen. Dan lag de wereld voor hem open – voor hem, een eenvoudige jongen die de zeevaartschool had afgerond, maar al na een jaar concludeerde dat een leven als zeeman hem niet kon bekoren.3)Belangrijk zinnetje, dat benadrukt dat dit een soort American Dream kan worden.

Sonneveld bestudeerde het lijstje met eisen. Het schip moest 128 meter lang worden en 16 meter breed. Trump wilde een comfortabele suite voor zijn gezin, een stuk of twintig gastenverblijven, een zaal waar hij een paar honderd gasten kon ontvangen, een zwembad en een landingsdek voor zijn helikopter.

Hij dacht aan de Trump Tower in New York, de wolkenkrabber die de miljardair als thuisbasis gebruikte. De architectuur van die toren was overtuigend en direct, vond Sonneveld. Trump hield blijkbaar van een groot gebaar. Niet veel later pakte de ontwerper zijn schetsboek. Uit zijn potlood vloeide een slank en imponerend schip.4)Aan het einde van deze scène moet het verhaal op spanning staan. De lezer wil weten of Trump dit ontwerp wel goed genoeg vindt, en of het schip vervolgens ook echt gebouwd zal worden.

* * *

Jachtwerf Amels had al eens zaken gedaan met Donald Trump.5)Nu het verhaal op spanning staat, kan ik de tijd nemen voor wat achtergrondinformatie. Anderhalf jaar eerder, op 22 januari 1988, schoof de Trump Princess ‘de kathedraal van Makkum’ binnen, het enorme overdekte droogdok dat als enige in Nederland een schip met een lengte van bijna negentig meter kon huisvesten.

Het jacht – met een lengte van 86 meter een van de grootste ter wereld – was in 1980 gebouwd in opdracht van een Saoedische wapenhandelaar die het naar zijn dochter vernoemde: Nabila. Sindsdien had het schip enige roem vergaard als decor in de James Bondfilm ‘Never Say Never Again’. Trump kocht het in 1987, plakte zijn eigen naam erop en bestelde een refit.

Zo’n honderd medewerkers van Amels stortten zich op de Princess. De marmeren vloeren, de wanden van onyx en de gouden kranen en deurknoppen mochten blijven, maar de vloerbedekking en de lederen bekleding moesten helemaal worden vernieuwd. Ook zou het schip opnieuw in de lak worden gezet, zodat het weer glom als een spiegel.

Voor Amels kwam de order, waar circa 17 miljoen gulden mee gemoeid was, op een uitstekend moment. Een jaar eerder was het bedrijf failliet gegaan. Investeringsmaatschappij CTS Limited6)Deze investeringsmaatschappij moet ik vroeg in het verhaal noemen, want die wordt later belangrijk. Ik doe het hier vrij terloops. kocht de boel op en zorgde voor een doorstart. Desondanks voelde Makkum de pijn: voor de helft van de 120 medewerkers was geen plek meer.

Eind mei kwam de 42-jarige Trump de vorderingen zelf inspecteren. Hij arriveerde met zijn toenmalige echtgenote Ivana per helikopter in Makkum.

‘We stonden te praten onder in het dok’, herinnert7)Dit is iets wat ik liever niet doe. Ik schakel over naar de tegenwoordige tijd om iemand achteraf te laten reflecteren op de gebeurtenissen. Het haalt de magie een beetje uit het verhaal, vind ik altijd, omdat je naar de toekomst springt. Soms ontkom je er echter niet aan. Dit durfde ik bijvoorbeeld niet voor eigen rekening te nemen, omdat het slechts uit één bron kwam. Wessel de Vries zich, destijds werkbaas bij Amels. ‘Zijn vrouw vroeg hem iets en kreeg meteen een sneer. Hij leek me niet erg aardig.’

Lang bleef het stel niet op de werf. Direct na de rondleiding vlogen ze terug naar Schiphol.

Een week na het bezoek trokken twee sleepboten de Trump Princess achterwaarts de kathedraal uit, gadegeslagen door de dorpelingen. Het jacht was klaar om de Atlantische Oceaan over te steken, waar Trump ermee zou pronken op de jaarlijkse vlootshow in New York.

 * * *

Door de ramen zag hij de boomtoppen van Central Park, aan de wanden prijkten ingelijste tijdschriftcovers met de beeltenis van Trump.8)In een paar woorden schets ik het decor. Daar zat Bastiaan Sonneveld dan, met zijn enorme tekeningentas9)Belangrijk detail: daar zal straks wel iets uitkomen! Ik bouw de spanning langzaam op. op de zesentwintigste verdieping van de Trump Tower, in het vrij sobere kantoor van een van de meest succesvolle mannen van de Verenigde Staten.

Sonneveld had twee weken aan het ontwerp van het nieuwe jacht gewerkt.10)Ik vertraag nog wat meer. In de laatste paar dagen had hij met een tekening van circa twee meter breed gemaakt. Daarmee was hij – samen met directeur Cor Smits van Amels – naar New York gereisd. Ze hadden in het Plaza Hotel mogen overnachten, het beroemde hotel dat Trump een jaar eerder voor ruim 400 miljoen dollar had aangeschaft. ‘Ik heb geen gebouw gekocht’, schreef Trump daarover in de New York Times, ‘ik heb een meesterwerk gekocht – de Mona Lisa.’

Trump wendde zich tot Sonneveld. ‘Laat maar zien wat je hebt.’

Sonneveld stond op, opende zijn tas en haalde er de panelen uit waarop hij de tekening had geplakt. Hij vouwde ze open.

De ontwerper zei weinig. Dat was niet nodig, vond hij. Een goed beeld was krachtiger dan een verhaal. En dit was een goed beeld. Er sprak emotie uit – bam!11)De tekening zelf wilde Sonneveld me helaas niet laten zien. Daardoor kon ik de details van het ontwerp niet goed beschrijven.

Trump keek er kort naar.

Toen zei hij: ‘That’s what I want!’12)Boem! Een krachtig citaat. En daarmee is de scène meteen voorbij, zodat het citaat extra lang nadreunt.

 * * *

Een ‘superorder’ noemde de Leeuwarder Courant13)De toenmalige directie van Amels wilde niet praten. Bastiaan Sonneveld was niet overal bij aanwezig. Ik kon veel gebeurtenissen dus alleen maar reconstrueren op basis van krantenartikelen. Dat is behelpen, maar soms kan het niet anders. het op de voorpagina van 20 juni 1989. Drie jaar lang zouden ze bij Amels met honderd man aan het jacht van Donald Trump moeten bouwen. Door de voorgenomen lengte moest de kathedraal misschien verbouwd worden. Het prijskaartje vermeldde een ongekend bedrag: circa 330 miljoen gulden.

Een verslaggever had direct naar de rechterhand van Trump in New York gebeld. Was Trump zijn andere jacht nu al zat, wilde hij weten.14)Ik pas hier een truc toe. Het artikel in de Leeuwarder Courant was geen interview. Toch weet ik op basis van het stuk dat de verslaggever vragen heeft gesteld en dat Walker die vragen heeft beantwoord. Hier probeer ik die dialoog te suggereren, door vragen en antwoorden af te wisselen. Die dialoog maakt het levendig.

‘Nee’, antwoordde Jeffrey Walker, vicepresident van de Trump Organization. ‘Integendeel. Het jacht is een groot succes in ons land. Maar Trump wil een nog imposanter jacht, dat bovendien zijn eigen persoonlijkheid uitstraalt. De Trump Princess is gebouwd naar de wensen van een ander, Trump wil nu een schip dat helemaal van hemzelf is.’

En wat maakte dat nieuwe jacht zo bijzonder? ‘De grootte alleen al’, antwoordde Walker. ‘De Trump Princess was na de verbouwing al een groots jacht, maar dit zal alles doen verbleken. Het wordt het duurste en grootste privéjacht ter wereld.’

O ja, vroeg de verslaggever, het schip moest toch 128 meter lang worden? En hoe zat het dan met het schip van koning Fahd van Saoedi-Arabië? Dat was toch 147 meter? ‘Ach ja’, zei Walker. ‘Dat schip van die ‘Arab what’s his name’. Maar dat is een afzichtelijk prul.’15)Ach ja, de feiten. Daar namen Trump en zijn metgezellen ook toen al een loopje mee. Dat vond ik tekenend en daar wilde ik de scène mee afsluiten. Het heeft ook een functie. Deze passage zorgt ervoor dat de lezer gaat twijfelen aan alles wat Walker in de rest van het verhaal zal zeggen. En terecht, blijkt aan het einde.

 * * *

Driehonderd man van verschillende bedrijven zouden straks in de kathedraal aan de Trump Princess II werken, schatte directeur Cor Smits in oktober 1989. Driehonderd man! Alleen dan zouden ze het schip voor de zomer van 1992 gereed hebben, zoals met Trump was afgesproken.

De mannen van scheepswerf De Biesbosch in Dordrecht begonnen in januari met het casco van het schip, want daar hadden ze bij Amels niet voldoende mensen voor. Dit casco, waar vijfduizend ton staal in verwerkt moest worden, zou over een jaar naar Makkum komen. In de kathedraal zouden ze vervolgens de aluminium opbouw – waar scheepswerf Friesland in Lemmer al aan begonnen was – op het casco zetten.

Daarna konden circa honderd werklieden van interieurbouwer Struik en Hamerslag – ook betrokken bij de renovatie van het eerste jacht van Trump – aan de slag. ‘Hiermee kunnen we alle grenzen verleggen’, zei directeur Marco Struik tegen de Leeuwarder Courant. ‘Het wordt luxer dan luxe, de meest moderne dingen moeten we maken. En we moeten de hele wereld over om bestanddelen hiervoor aan te kopen. Bepaalde onderdelen moeten zelfs nog worden uitgevonden.’16)Samenvattende passage. Informatie komt – noodgedwongen – uit krantenberichten.

* * *

Op welk moment klonk in de bestuurskamer van Amels het eerste gemopper? Wanneer sloeg Cor Smits met zijn vuist op tafel? Wie slaakte de eerste vloek?17)Weer een stilistische truc. Ik weet niets, kan alleen suggereren. Door vragen te stellen die beelden oproepen komt het toch tot leven.

Er is weinig over bekend, want ook 27 jaar later weigert de toenmalige directie te spreken over de toestanden met Trump.

‘Ik wil daar niets over kwijt’, zegt18)Wederom in de tegenwoordige tijd, want die citaten heb ik zelf opgetekend. Smits door de telefoon. ‘Meneer Trump was onze klant en een directeur praat niet over zijn klanten.’

‘Ik voel er niets voor om opnieuw over Trumps bemoeienis met de werf Amels te praten’, mailt Sjoerd Veeman. ‘Ik ben nog steeds werkzaam in de megajacht business en confidentiality is daar een must, zelfs als het onderwerp alle details zelf met overgave van de daken schreeuwt.’

‘Dat kan Smits beter vertellen’, zegt Piet Horjus.19)Ik had het idee van het kastje naar de muur gestuurd te worden. Hier probeer ik dat gevoel op de lezer over te dragen, zonder het letterlijk te zeggen.

Feit is, dat de eerste maanden van 1990 hectisch waren voor Amels. In de media verschenen berichten over de aanstaande scheiding van Donald en Ivana. Dat zou geen gevolgen hebben voor de order bij Amels, meldde de Leeuwarder Courant op 13 februari. ‘Bij mijn weten tenminste niet’, vertelde directeur Cor Smits tegen een verslaggever.

Waren de aanbetalingen van Trump op dat moment al gestopt? Had hij toen al pogingen ondernomen om de reeds gedane betalingen terug te vorderen? Misschien wel, maar Smits hield ook toen de kaken stijf op elkaar. Ondertussen vreesde de directeur voor de toekomst van het bedrijf.

* * *

In de kantine van jachtwerf Amels pakte Jeffrey Walker de microfoon. Het was 10 mei 1990 en de vicepresident van de Trump Organization vertelde de opgetrommelde pers dat Donald Trump de werf had overgenomen van CTS Limited. Het was zijn eerste investering in de Europese Gemeenschap.

Walker sprak in superlatieven. In Makkum werkten de beste ambachtslieden. Een betere jachtwerf dan Amels bestond niet. En ze gingen hier de prachtigste jachten van de wereld bouwen.

Met de kennis van nu kon je dit horen: ‘Trump will make Amels great again.’20)Dit is de enige keer dat ik als verteller wat meer op de voorgrond treed. Ik vond het een leuke verwijzing naar zijn verkiezingsslogan: ‘We will make America great again’.

Walker ontkende tegenover de journalisten dat het Trump alleen te doen was om zijn eigen schip. In de media waren berichten verschenen dat de tycoon vreesde dat de bouw van zijn jacht in gevaar zou komen als een ander de werf overnam. Onzin, aldus Walker. ‘Het is een langetermijnaankoop.’

En nee, Trump verkeerde – door de scheiding en miljoenenverliezen op zijn casino’s – niet in financiële problemen, zoals her en der werd beweerd. ‘Amels is gezond, Trump is nog veel gezonder’, zei Walker. ‘Hij heeft volgens de meest sombere schatting – maar ik weet zeker dat het meer is – 500 miljoen dollar op de bank staan. Begrijp me goed: op de bank. Hoeveel procent van het nationaal inkomen van Nederland is dat?’

* * *

Jeffrey Walker kwam er persoonlijk voor naar Makkum. Nog geen maand na de persconferentie vertelde hij Cor Smits dat de bouw van het jacht zou worden stilgelegd.

Tijdelijk, schreef de Leeuwarder Courant op 7 juni 1990. Want Trump wilde het ontwerp van het voortstuwingsmechanisme nog eens onder de loep nemen. Hij zou gasturbinevoortstuwing wensen in plaats van gewone motoren.

Tegen de verslaggever zei Smits dat het ‘geheel onverwachts’ kwam. ‘Het is niet duidelijk wat Trump nu wil.’

‘Of het jacht afgebouwd gaat worden en wanneer’, zei hij kort daarna tegen een andere journalist, ‘ligt aan mijn klant en enige aandeelhouder.’

Een dag later publiceerde de Leeuwarder Courant een treurig stemmende analyse van de gang van zaken. Trump had Amels overgenomen om te voorkomen dat ‘een andere eigenaar met contracten en boeteclausules zou gaan zwaaien in geval van uitstel van de bouwwerkzaamheden’.

Dat lijkt een plausibele analyse, zeggen betrokkenen van toen.21)Deze analyse kan ik voor eigen rekening nemen, maar ik vond het sterker om anderen zich er ook over te laten uitspreken. Vandaar dat ik hier citaten uit interviews invoeg. Daardoor krijgt deze passage een wat journalistiekere toon dan de rest van het verhaal. ‘Hij kocht de werf omdat hij de order wilde annuleren’, zegt Ton Compier, destijds lid van de ondernemingsraad van Amels.

‘Ik vermoed dat hij schadeclaims wilde ondervangen’, zegt Roelof Verdam, voormalig directeur van scheepswerf De Biesbosch, dat het casco voor ongeveer een derde gereed had.

‘Dit was de beste oplossing voor Trump’, zegt ontwerper Bastiaan Sonneveld nu. ‘De werf kostte een paar miljoen. Dat was minder dan de termijnen die openstonden.’

Nog in juni verkocht Donald Trump zijn ‘langetermijnaankoop’, die hij anderhalve maand in bezit had gehad. De Trump Princess II zou nooit worden afgebouwd.

* * *

Een jaar of twee later wandelde Bastiaan Sonneveld22)We begonnen met Sonneveld, dus we moeten ook nog een keer bij hem terugkeren. Dat maakt het verhaal mooi rond. door de straten van New York. Toen hij de Trump Tower passeerde, besloot hij in een opwelling naar binnen te gaan.

Hoe vaak was hij hier met Cor Smits geweest? Een keer of vier, vijf? Ze hadden zelfs met Trump geluncht in een chique etablissement, waar ze per limousine heen waren gereden. Sonneveld keek er met plezier op terug. Ze waren aan elkaar gewaagd geweest, ook al vond de miljardair hem waarschijnlijk een rare snuiter, met zijn lange rode haren. Misschien waardeerde Trump het dat de ontwerper nooit exact deed wat hij suggereerde.

Ja hoor, zeiden de beveiligers, Sonneveld mocht boven komen.23)Ik wilde in deze scène – de epiloog eigenlijk – graag nog het een en ander aan reflectie kwijt. Die heb ik steeds tussen eenvoudige stukjes handeling gezet, waarmee ik min of meer suggereer dat hij op het project terugkijkt terwijl hij in de Trump Tower is.

Dat de boel werd afgeblazen, was een desillusie geweest. En hij had financiële schade geleden. Een deel van de gemaakte kosten kreeg hij wel vergoed door de nieuwe eigenaren van Amels, maar lang niet alles. Gelukkig was er vrij snel een mooi nieuw project gekomen.

De lift arriveerde op de zesentwintigste verdieping. Daar zat de man die ooit een jacht van 330 miljoen gulden bestelde.

Hij had het een geweldig project gevonden, zei Trump tegen Sonneveld. En zijn ontwerp was het beste van allemaal geweest.

Na ongeveer een halfuur stapte Sonneveld weer in de lift naar beneden. Hij zou Donald Trump nooit meer spreken.24)Ik heb lang zitten denken over een goede slotzin, maar kwam niet veel verder dan dit. Mwah, denk ik nu.

 

About the Author

Rik Kuiper
Rik Kuiper is verslaggever bij de Volkskrant. Vaak tikt hij nieuwsberichten en dagreportages, maar het liefst sleutelt hij aan minutieuze reconstructies van meer dan 3000 woorden. Of die nu gaan over de geboorte van een Siamese tweeling of over een fatale beklimming van Mount Everest – het maakt hem niet veel uit, als er maar interessante personages in voorkomen die geconfronteerd worden met onalledaagse problemen. Enkele jaren geleden richtte Rik met een paar andere journalisten de Conferentie voor Verhalende Journalistiek op, die elk jaar meer dan honderd journalisten trekt. Twee van Riks verhalen zijn opgenomen in het jaarboek verhalende journalistiek. Bij de Volkskrant geeft hij een cursus aan de eigen verslaggevers. En als hij journalisten één boek zou mogen aanraden over het genre? Dan is dat Writing for Story van Jon Franklin. ‘Dat is mijn bijbel’, zegt hij.

2 Comments on "Hoe Trump verdween uit Makkum"

  1. Gaaf, Rik. Ontzettend boeiend en leerzaam, dit. Dank!

Leave a comment