Hoe Tim Krul van Mister Spek & Bonen uitgroeide tot de strafschopdoder van Oranje

Het geldt als Louis van Gaals meesterzet van het afgelopen WK: Cillessen eruit, Krul erin. Een keeper wisselen voor de strafschoppenserie? Zelden vertoond, en nog nooit op een WK. Krul veranderde van Mister Spek en Bonen in nationale held. Ik maakte een reconstructie van de wissel van Krul. Interessant nieuwtje: Krul moest De Wissel zelf afdwingen.

Nog precies één kwartier, nog vijftien doelpuntloze minuten, en dan is het echt zo. Staand in de wc leegt Tim Krul1)Rik Kuiper: Je hebt Tim Krul gesproken voor dit stuk, neem ik aan. Hoe overtuig je een gemediatrainde voetballer dat het een goed idee is aan zo’n verhaal mee te werken? En hoe lang heb je hem gesproken? Arthur van den Boogaard: Ik vroeg Krul tijdens een reguliere persconferentie van het Nederlands elftal. Perschef Bas Ticheler had Krul al over mij verteld: dat ik een lang verhaal wilde maken over de wedstrijd tegen Costa Rica en dat het uiteindelijk bedoeld was als een hoofdstuk in het boek Zo Speelden Wij. (De eerste editie verscheen in 2014 met reconstructies van veertien legendarische wedstrijden van het Nederlands elftal. Dit verhaal moest wedstrijd nummer 15 worden en was bedoeld voor de nieuwe editie van het boek.) Krul vond het goed om eens bij hem thuis in Newcastle af te spreken. Onze ontmoeting was enkele maanden later. Wij spraken ruim 5 uur. En als ik mijn vliegtuig niet had moeten halen, hadden we nog langer gesproken.haastig zijn blaas en hoort hij via de televisie in de kleedkamer scheidsrechter Irmatov alweer fluiten. Nu al? Shit, in de verlenging wordt direct van helft gewisseld. Pfff, snel pissen, handen wassen en terug sprinten naar het veld. Waarom zijn die kleedkamers ook zo ver weg?3)RK: Waarom besloot je hier te beginnen, op het toilet, en niet bijvoorbeeld op het moment dat Hoek tegen Krul zegt dat hij er misschien in zal komen als er een penaltyserie komt? AvdB: Die keuze heeft drie redenen. De eerste is intuïtie. Ik vond dit het juiste moment om te beginnen. De tweede reden zit daar dicht tegenaan: namelijk dat ik denk dat als je midden in een spannend moment een verhaal laat beginnen dat je de lezer uitnodigt om door te lezen. En de derde reden is de vorm van het boek Zo Speelden Wij. De veertien daarin gereconstrueerde wedstrijden – de eerste interland in 1907, de laatste wedstrijd is de WK-finale van 2010 – volgen telkens hetzelfde principe: inzoomen op één specifieke wedstrijd om een cruciaal tijdperk/toernooi in de ontwikkeling van het Nederlandse voetbal te duiden. In dit geval zoem ik in op een wedstrijd waarin de teamprestatie tijdens het WK 2014 duidelijk naar voren komt.

Op het scherm in de Nederlandse kleedkamer gaat de bal inmiddels van rechtsback Dirk Kuijt via verdedigende middenvelder Georginio Wijnaldum naar linksback Daley Blind. Hij probeert met een lange, hoge trap naar voren de zojuist ingebrachte extra spits Klaas-Jan Huntelaar te bereiken; tevergeefs.

Kraanwater stroomt over de handen van Krul. Sinds keeperstrainer Frans Hoek hem vertelde dat hij mogelijk werd ingebracht voor een afsluitende strafschoppenreeks heeft hij last van zenuwen; vreemde, onbekende zenuwen. Wedstrijdspanning kent hij als basisspeler goed, net als het buitenstaandersgevoel van de reserve. Maar vandaag voelt het anders: onzekerder, en met elke gemiste Nederlandse kans, telkens onrustiger.2)RK: Hiermee zet je het verhaal op spanning. Teken je zo’n spanningsboog van een verhaal uit? Denk je veel na over de structuur? Hoe doe je dat? AvdB: De spanningsboog is belangrijk voor elk verhaal. Cruciaal zijn begin, einde en hoe je deze aan elkaar verbindt. Dat klinkt logisch. En dat is het ook. Toch blijft dat een zoektocht. Vaak toont het materiaal dat je hebt, datgene wat je vindt tijdens de research, als vanzelfsprekend de juiste verhaalvorm. In dit geval was dat voor mij een aanvankelijk eenzame reservekeeper Krul. Vandaar dat beeld van Krul alleen in de kleedkamer als begin.

Staan. Zitten. Weer staan. Spieren oprekken. Weer zitten en weer staan. Normaal bekijkt hij rustig vanuit de dug-out de wedstrijd, maar vandaag is zijn lichaam vol onrust. In de tweede helft liep hij ineens naar Kees Jansma voor zomaar een praatje. De perschef keek hem verbaasd aan.4)RK: Dit was natuurlijk hét verhaal van dit WK, er was al eindeloos over gepraat. Waarom dacht jij desalniettemin – en terecht – dat je dit toch nog eens goed moest reconstrueren? AvdB: Op het moment dat duidelijk werd dat Krul als strafschopdoder in het elftal zou komen wist ik: dit wordt een verhaal voor Zo Speelden Wij. Los van het unieke van een keeperswissel werd ik gegrepen door het idee dat Krul mogelijk een geheim had moeten bewaren. En als dat inderdaad zo was, hoe hij daarmee omging. In alle analyses achteraf werd daarop nauwelijks ingegaan. Jack van Gelder maakte overigens direct na de wedstrijd een klassieke fout. Krul keek voor het eerst terug naar zichzelf tijdens de strafschoppenreeks. Van Gelder vroeg toen niet aan Krul wat hij zag, maar ging zelf als journalist beschrijven wat Krul allemaal deed. Een gemiste kans om voor even in het hoofd van de held van die dag te kruipen.

Een zeurend geheim

Ook zijn medespelers begrepen weinig van zijn gedrag. Aan het begin van de verlenging kwamen ze naar hem toe. Leroy Fer, Klaas-Jan Huntelaar, Paul Verhaegh: allemaal vroegen ze hoe Cillessen was met strafschoppen. Krul had geslikt, de vragen weggelachen en gezegd dat er helemaal geen penalty’s kwamen. Ondertussen zeurde het geheim in zijn hoofd, een geheim dat hij deelde met Hoek en waarschijnlijk ook met de rest van de technische staf.

‘Tim, als het penalty’s worden, bestaat er een kans dat jij er als keeper in komt.’ Zo zei Hoek het zo’n vijf uur eerder tegen hem in de lobby van het spelershotel Catussaba Suites. Krul knikte, interpreteerde het als een verkapt compliment, en liep terug naar de bar om rustig met zijn ploeggenoten de kwartfinale tussen België en Argentinië verder te bekijken. Maar daar was hij opnieuw door Hoek gevraagd om even te komen.

‘Er bestaat dus een kans dat jij er als keeper in komt,’ zei de trainer. ‘Maar dat blijft wel tussen ons, hè?’

Met het geheimhoudingsverzoek kwam het besef. Krul liep direct naar zijn hotelkamer om zijn laptop te halen. Gisteren analyseerden ze met zijn vieren – Hoek, Jasper, Michel [Vorm, derde keeper, AvdB] en hijzelf – tijdens het vaste keepersoverleg al de strafschoppenserie van Costa Rica tegen Griekenland in de achtste finale. Vooral Jasper had druk meegeschreven. Krul bestudeerde de reeks tijdens de busreis naar het stadion nogmaals intensief; koptelefoon op en de laptop zó gedraaid dat niemand kon zien wat hij deed. Gekozen hoek, hoogte, links- of rechtsbenig, de aanlooptechniek – hij wist alles.

Er bestaat dus een kans dat jij er als keeper in komt

Maar het was vooral die ene zin die als een mantra in zijn hoofd rond zoemde: ‘Als het penalty’s worden, bestaat er een kans dat jij er als keeper in komt.’

20ste minuut: Robin van Persie schiet op de benen van de Costa Ricaanse doelman Keylor Navas.

Als het penalty’s worden, bestaat er een kans dat jij er als keeper in komt.

38ste minuut: Navas bokst een vrije trap van Wesley Sneijder uit de bovenhoek.

Als het penalty’s worden, bestaat er een kans dat jij er als keeper in komt.

71ste minuut: Misser van Bruno Martins Indi bij het Nederlands strafschopgebied loopt goed af.

Als het penalty’s worden, bestaat er een kans dat jij er als keeper in komt.

81ste minuut: Vrije trap Sneijder op de paal.

Als het penalty’s worden, bestaat er een kans dat jij er als keeper in komt.

88ste minuut: Sneijder zet Van Persie bij de tweede paal vrij voor keeper Navas; de spits mist.

Als het penalty’s worden, bestaat er een kans dat jij er als keeper in komt.

92ste minuut: Staand op de doellijn pareert verdediger Yeltsin Tejeda met zijn rechterkuit een schot van Van Persie.

Als het penalty’s worden, bestaat er een kans dat jij er als keeper in komt.

97ste minuut: Marco Ureña valt in het Nederlandse strafschopgebied, de scheidsrechter laat doorspelen.

Als het penalty’s worden, bestaat er een kans dat jij er als keeper in komt.5)RK: Mooi, die herhaling. Zo blijf je tijdens het wedstrijdverslag in het hoofd van Krul. Is dat waarom je het zo opschreef? AvdB: Ja. Die herhaling benadrukt dat wij door de ogen van Krul kijken. En tegelijkertijd maakt die herhaling ook duidelijk dat Krul gedurende die wedstrijd(dag) steeds bewuster werd van het geheim dat hij deelde met de coaches, maar niet met zijn medespelers.

Krul kijkt kort in de wc-spiegel. Die jij ben jij, denkt hij. Zijn hoofd vult zich met allerlei beelden. De strafschop die hij pakte van Chelseaspeler Frank Lampard, dankzij een tikje op diens achterhoofd. De wijze raad die hij als jochie kreeg van zijn vader om altijd netjes het shirt in zijn broek te doen. En dat het dezelfde kleedkamer is waar de Spanjaarden zaten na hun 5-1 nederlaag in de openingswedstrijd tegen Nederland.6)RK: Dacht Krul dit echt? Of permitteer je je bij dit soort gedachten soms wat dichterlijke vrijheid? AvdB: Tijdens het interview vertelde Krul mij dat hij precies deze gedachten had daar alleen in de kleedkamer. Hij noemde ze in deze volgorde. De manier waarop ik het opschrijf is te danken aan de gereedschapskist van de fictieschrijver. Maar bij dergelijke reconstructies moeten gedachten overeen stemmen met de werkelijkheid.

Dan gaan zijn handen door zijn haar en verlaat hij de kleedkamer. Dribbelend door de catacomben ziet hij in de verte al het verlichte veld stralen. Krul hoort hoe het geluid van zijn plastic noppen wordt overstemd door het stadionrumoer en hoe juist dat herkenbare geluid anders klinkt: intenser. Net zoals ook het verlichte veld aan het tunneleinde feller oogt. Het besef van het aanstaande mondiale podium dringt langzaam tot hem door. Als het penalty’s worden, bestaat er een kans dat jij er als keeper in komt.

Nog dertien doelpuntloze minuten en dan is het echt zo.

Beeldbeïnvloeding, daar gaat het om

Elke dag weer volle bak. Nooit verslappen. Ook als zijn inspanningen geen resultaat hadden wilde Krul terugkijken op een WK zonder zelfverwijt. Al vroeg in de voorbereiding was Jasper Cillessen aangewezen als eerste keeper. Ondanks de aanpassing in speelstijl hield Van Gaal vast aan het idee van een meevoetballende keeper. Cillessen was zijn keuze. Die duidelijkheid maakte een verblijf op de reservebank beter te verdragen.

De overzichtelijkheid van het bestaan als selectiespeler van het Nederlands elftal was na aankomst in Brazilië nog verder gegroeid. Trainen, eten, rusten en tactische besprekingen: meer was er niet. En meer hoefde er ook niet te zijn. Net als tijdens de trainingskampen in Portugal en Nederland was alles perfect geregeld. Van Gaal had de trainingsstof tot in de kleinste details uitgewerkt en week daar nooit van af. De zekerheid van deze planning gaf vertrouwen en versterkte de spelersdiscipline. De bondscoach maakte het leven aangenaam overzichtelijk.

Daarbij had keeperstrainer Hoek een eenvoudig plan opgesteld. Naast de nadruk op fitheid wilde hij de keepers beter maken, al was het maar 1 procent. Vanaf de eerste dag stond de keeperstraining in het teken van de basisprincipes: positionering, wachten, kijken en de timing van de reactie. Om dit consequent te trainen was Hoek begonnen met relatief makkelijke ballen. Maar elke dag maakte hij het hen moeilijker, schoof hij meer richting een plek recht voor het doel: de voor keepers lastigste positie omdat een schutter dan uit twee levensgrote hoeken kan kiezen. Sinds de aankomst in Brazilië kwamen de afstandsschoten enkel nog daar vandaan.7)RK: Mooie details van die trainingen. Daardoor wordt dit niet alleen het verhaal van die wedstrijd, maar ook het verhaal van een keeper. Je gaat de diepte in en komt met informatie die de lezer nog niet kent. Heb je Hoek ook gesproken? AvdB: Krul vertelde mij hierover uitgebreid. Het was een zeer verhelderend antwoord op een simpele vraag: of ze veel op strafschoppen hadden geoefend. De reden waarom ik het verhaal in een breder perspectief plaats heeft ook te maken met de opzet van de andere verhalen in Zo Speelden Wij: inzoomen om een groter verhaal te vertellen. In dit geval het benadrukken van de teamprestatie, alsmede de rol van toeval bij voetbal en hoe Van Gaal/Hoek die rol probeerden kleiner te maken. Hoek sprak ik hierover niet, al zou ik dat wel graag doen.

In de tussentijd had Hoek hen gewezen op de mogelijkheid het doel te verkleinen door iets meer naar voren te keepen. Krul dacht aanvankelijk dat de reactiesnelheid daarvoor onvoldoende was: dichter bij de schutter betekende immers minder tijd om te reageren. Maar inmiddels zag hij het gelijk van Hoek. Dat je schoten van afstand ook als een één-op-éénsituatie kon zien. Dat de schutter altijd reageert op het beeld dat hij ziet. En dat keepers juist dat beeld bewust kunnen beïnvloeden door iets meer naar voren te keepen.

De beeldbeïnvloeding gold ook voor eventuele strafschoppen.8)RK: En hiermee laat je zien dat dat allemaal relevant is voor die ene strafschoppenserie straks. AvdB: Precies. Het was een van de kado’s in het lange interview. Zelf vroeg hij Huntelaar weleens om er na de training enkele te nemen. Maar verder was er door de keepers nog niet specifiek op getraind. Volgens Hoek maakte oefenen op de basisprincipes dat ze eigenlijk voortdurend op strafschoppen trainden. In zijn ogen was een vrije schietkans niet veel anders dan een strafschop. In beide gevallen maakte goed uitvoeren van de basisprincipes het verschil.

‘Spanjaarden vinden het heerlijk.’ In de 41ste minuut van de openingswedstrijd tussen Nederland en Spanje duidde televisiecommentator Frank Snoeks9)RK: Dit vind ik een vreemde keuze. Tot dit punt bekijk je alles min of meer door de ogen van Krul. Hier zoom je uit en bekijk je de wedstrijd als televisiekijker. Had je Krul deze situatie niet moeten laten bekijken vanaf de reservebank? AvdB: Voor mij is dit juist de enig logische keuze. Natuurlijk had ik Krul kunnen vragen over wat hij op dat moment dacht, maar voor het verhaal dat ik wilde vertellen vond ik dit gezichtspunt beter geschikt: namelijk dat de derde plaats tijdens het WK 2014 een gevolg was van geluk, een goede teamprestatie én een goede begeleiding van de technische staf. Voor mij is het perspectief van de televisiekijker de juiste om dit aan de lezer duidelijk te maken. Een extra witregel in het verhaal, voordat Snoeks spreekt, zou denk ik niet misstaan. Dat helpt om de lezer de wisseling in perspectief duidelijk te maken. de Spaanse dominantie. Zij speelden na de door Xabi Alonso benutte strafschop in de 27ste minuut steeds makkelijker de bal rond. ‘1-0. Ze hebben de bal. Als je de bal hebt, dan kun je niet lijden. Met een lange ij bedoel ik.’

Op het veld dribbelde Iniesta met de bal aan zijn voet over de middenlijn. Stefan de Vrij liep hem tegemoet, maar voordat de verdediger een duel aan kon gaan gaf de Spaanse middenvelder een splijtende pass over de grond naar David Silva. Vrij voor Cillessen, aan de rechterkant van diens doel, besloot de Spanjaard te stiften. De uitvoering was goed, maar omdat de Nederlandse keeper ook goed stond opgesteld en lang wachtte kon hij de boogbal met een goed getimede reflex van zijn linkerhand tot hoekschop slaan. Precies zoals hij de weken ervoor met Hoek getraind had.

‘Cillessen komt de eer toe,’ zei Snoeks. ‘Want die redt hier. Door het oog van de naald.’

Tim Krul, Mr. Bacon & Beans

‘En? Moet je nog wat doen?’ Frans Hoek kijkt Krul in de ogen. De keeper knikt, nog nahijgend van de sprint door de catacomben. Warmlopen is voldoende. Schoten oefende hij al eerder, in de rust na de eerste helft. Hij bleef speciaal op het veld. Verdediger Joël Veltman schoot van verschillende afstanden en nam uiteindelijk ook twee strafschoppen. Bij de eerste timede Krul compleet verkeerd, de tweede ging op de paal. Daarna kwamen de basiself terug op het veld. Net zomin als zij wist Veltman iets van zijn geheim.

‘Oké,’ zegt Hoek. Hij gebaart conditietrainer René Wormhoudt om met Krul mee te lopen richting de hoek aan Costa Ricaanse zijde. Daar zijn ze het minste in het gezichtsveld van Cillessen. Terwijl hij een inloopovergooier aantrekt, kijkt Krul naar Paul Verhaegh. De verdediger van FC Augsburg, spits Huntelaar en hij hebben een speciale band. Wekenlang noemden ze zichzelf gekscherend Bacon & Beans.10)RK: Kijk, dat zijn de details waardoor je ziet dat je je research goed gedaan hebt. Zoek je bewust naar zulke dingen? Hoe zorg je dat je zulke details ook krijgt? AvdB: Veelbetekenende details zijn cadeaus die een geïnterviewde je zomaar gratis en voor niks kan geven. Het is uiteindelijk tijdens het schrijven dat duidelijk wordt of je deze ook echt kan gebruiken. Maar de beste manier om ze te verkrijgen is doorvragen. Goed luisteren naar wat iemand zegt en op het juiste moment vragen naar details. Wat droeg je? Wat dacht je? Wie deed wat? Telkens weer doorvragen, dat is de beste methode om cadeaus te krijgen. Maar na hun invalbeurten tegen Mexico was alleen Krul nog mee voor spek en bonen. Verhaegh begrijpt dat daarin mogelijk verandering komt, net als de andere reservespelers op de bank.

Het is de 111de minuut als Krul zich voor het eerst dit WK onderdeel van het basisteam voelt. Bevrijd van de geheimhoudingsplicht loopt hij richting de verre hoek van het veld. Daar stelt Wormhoudt voor reflexoefeningen te doen om zo de afzetmomenten te trainen. Terwijl het spel stilligt voor een blessurebehandeling van keeper Navas ontdekken televisiecamera’s de zich warmlopende keeper Krul. ‘Wat gaan we nu krijgen,’ zegt commentator Snoeks.

Cillessen is woedend

‘Wij winnen… de wedstrijd voorin, wordt die wedstrijd gewonnen. Wij maken het af. Maar geen onnodige fouten achterin. Koppie erbij, zij zijn kapot. Gewoon geduld, blijf die bal rondspelen.’

In de rustperiode11)RK: Hier kies je voor een flashback, maar je had dit ook al vóór de wissel kunnen vertellen, chronologisch. Doe je dat omdat je tussen de wissel en het begin van de strafschoppenserie nog wat wil vertragen, om zo de spanning op te bouwen? AvdB: De keuze heeft niet alleen met de spanningsopbouw te maken. Ook inhoudelijk is dit de juiste plek om Robben te laten spreken. Deze woorden worden altijd als exemplarisch voor het leiderschap van Robben gezien. Maar de inhoud is zeker zo belangrijk: het belang van een goede voorhoede en vooral ook de wens om ‘geen onnodige fouten achterin’ te maken. Zoals na het WK bleek had (en heeft) Nederland verdedigend nogal wat problemen. Robben zag dat en hoopte erop dat er niet al te veel fouten zouden worden gemaakt. Verder weet je op dit moment in het verhaal waarom Krul zenuwachtig is (zie noot12). Andersom – Krul zenuwachtig laten zijn en dan uitleggen waarom hij dat is – vind ik intuïtief minder spannend. voor aanvang van de verlenging luisterde het merendeel van de Nederlandse spelers en technische staf aandachtig naar de woorden van Arjen Robben. Van Persie knikte. Van Gaal knikte. Hoek en Danny Blind zwegen instemmend. En de geblesseerde Nigel de Jong benadrukte dat het gewoon goed ging.

Ook Krul stond in de kring van spelers rond Robben. Zenuwachtig sprong hij op en neer en klapte in zijn handen.12)RK: Dit heb je vermoedelijk uit de videobeelden. Klopt dat? En hoe vaak heb je die beelden dan bestudeerd? AvdB: Ik heb die beelden heel vaak gezien en zeer nauwkeurig bestudeerd. Dat heeft ook weer te maken met Zo Speelden Wij. Waar mogelijk keek ik met een speler de gehele wedstrijd terug. (Bijvoorbeeld met John Bosman naar Nederland-Sovjet Unie 0-1 tijdens het EK 1988.) Een achterliggende gedachte daarbij is dat het historisch voetbalbewustzijn van veel Nederlanders zich beperkt tot een mix van herinnerde emoties tijdens het live kijken en het terugkijken naar samenvattingen met hoogtepunten. Gehele wedstrijden terugkijken doet bijna niemand, terwijl dat juist een belangrijk onderdeel van serieuze geschiedschrijving zou moeten zijn. Zoals Frank Bascombe in het boek The Sportswriter van Richard Ford zegt: ‘Bij het terugkijken van wedstrijden leer je het spel van binnen en van buiten’. Maar dit als een, hoewel niet onbelangrijk – terzijde. Hij hoorde de nadruk op geduld hebben. En juist dat geduld begint hij inmiddels behoorlijk te verliezen.

Zo’n zes minuten geleden begon Krul bevrijd aan zijn warming-up. Eindelijk deelden zijn teamgenoten in het geheim. Wormhoudt zette hem met tegendraadse reflexoefeningen op scherp. Maar sindsdien hoorde hij niks meer van de bank. Zonder Jasper was dat trouwens ook niet meer nodig geweest. Met zijn rechtervoet redde hij zojuist knap op een vrije schotkans van een Costa Ricaan.

Goed lang gewacht Jasper, denkt Krul. Maar langer wachten kan ík nu niet meer. Straks is het te laat om te wisselen. Ik moet voor het laatste fluitsignaal in het veld staan. De klok geeft de 117de minuut aan als Krul op eigen initiatief richting de Nederlandse bank loopt. Daar trekt hij wederom op eigen initiatief zijn reserveshirt uit en fatsoeneert hij zijn kleding. Als ik in die hoek was blijven warmlopen, dan was ik er niet meer in gekomen, denkt hij. Verhaegh slaat hem bemoedigend op zijn rug. ‘Je pakt er twee,’ zegt hij. ‘Je pakt er twee.’

Nu even geen lastige bal krijgen, denkt hij

Krul zucht. Het goede gevoel van de warming-up is inmiddels vrijwel verdwenen. Hij ziet nog wel hoe op het veld Sneijder buiten bereik van Navas op de lat schiet. En hoe teammanager Jorritsma het wisselbriefje naar de vierde official brengt. Uren lijkt het te duren voordat de bal uit gaat en hij in de toegevoegde tijd van de verlenging eindelijk het veld in mag. De teleurgestelde Cillessen schopt voor de Nederlandse bank een waterzak omver, als Krul zich voor het eerst oriënteert op zijn doel. Zijn benen lijken gemaakt van pudding. Nu even geen lastige bal krijgen, denkt hij.

‘Borges! I know! I know!’

Een kus en drie keer stuiten. Krul kijkt naar de bal in zijn handschoenen. Wij moeten het doen, denkt hij. Nog een laatste kus en dan geeft hij ’m weer terug aan scheidsrechter Irmatov. Tijdens het wachten op de strafschoppenserie hebben bijna alle spelers de keeper even aangeraakt. Kom op! Dit is jouw moment! Jij kan het! Jij gaat het doen! Iedereen pepte hem even op. Huntelaar zei dat hij de vijfde strafschop zou nemen. En op aanraden van Robben was Krul even buiten de spelersgroep gaan staan. Dat gaf rust. Zijn bovenbenen voelen inmiddels weer goed. Er zit spanning op, lekkere spanning. Verder kent hij de theorie, de afspraken die hij maakte met Hoek.

• Goed positioneren, zodat je snel en voluit kunt duiken.
• Lang wachten, om zo aanloop en schiettechniek te kunnen lezen.
• Altijd weer goed kijken dus.

En waar mogelijk de strafschopnemer beïnvloeden.13)RK: Doe je dit vaker, zo’n opsomming met bullets? Waarom? AvdB: Opsommingen zijn vaak een mooi stijlfiguur, geven ritme aan een tekst. En daarom probeer ik het gebruik van bullets juist tot het minimum te beperken, zeg maar te vermijden. Maar in dit geval klopt het inhoudelijk. Het zijn punten die Krul, als ware hij een student op de keepersuniversiteit, telkens voor zichzelf herhaalt.

Borges heet de eerste, denkt Krul.14)RK: Het gevaar is hier dat de lezer al weet hoe het afloopt. Hoe zorg je er dan toch voor dat zo’n scène wel werkt? AvdB: Dat is juist spannend als schrijver. Een extra invulling geven aan datgene wat al bekend is. Belangrijk daarvoor is je verplaatsen in een lezer die alles al denkt te weten. En verder je eigen intuïtie volgen.” Hij loopt al richting het beoogde doel. Collega-doelman Navas spreekt diens ploeggenoten nog toe in een kring als Krul ineens de zwarte, aan een draad boven het veld gespannen televisiecamera ziet.15)RK: Mooi dat je zo’n detail hebt, op zo’n moment. Daardoor laat je echt zien dat je die strafschoppenserie door zijn ogen gaat meemaken. Is dat ook waarom je dit hier zet? AvdB: Details zijn belangrijke bouwstenen voor de verhalenmaker. Het zijn je beste vrienden en soms ook gevaarlijke vijanden. Vandaar het bekende adagium: kill your darlings. Dat ik dit detail hier noem heeft ook te maken met de rode draad in Zo Speelden Wij: ‘terugkijken naar wedstrijden met hoofdrolspelers’. Voor Krul gaat het allemaal pas echt leven als het op televisie is. Hij benadrukt zelf de kracht van de wereld van televisie-voetbal en daarmee onbewust het toenemende belang van ‘(terug)kijken naar videobeelden tijdens de opleiding van voetballers’. Vroegere generatie spelers zagen zichzelf namelijk sporadisch terug op televisie. Tegenwoordig wordt de jeugd al gefilmd tijdens trainingen en kijken ze die beelden terug als huiswerk om zichzelf te verbeteren. Het beeld wordt steeds belangrijker voor voetballers. Voor Krul zijn televisiecamera’s de bevestiging dat het echt gebeurt. (Die gedachte rijmt met de eerste zin van het verhaal: bewust door mij gedaan.) Het is dus echt zo. Zijn familie ziet dit thuis, net als zijn vrienden in Nederland. Komaan, niet aan denken. Het plan volgen. Positie, wachten, kijken, gaan. Hij dribbelt nog even om de spanning op zijn bovenbenen te voelen. Lekker.

Irmatov spreekt Krul even toe, waarna hij de hand van Navas schudt. In zijn ooghoeken ziet hij de eerste Costa Ricaanse strafschopnemer.16)RK: Heb je die serie nog bekeken met Krul? En zo ja, hielp dat om herinneringen boven te krijgen? AvdB: Volgens het principe van Zo Speelden Wij heb ik ook met Krul teruggekeken. In dit specifieke geval hebben we ook veel beelden van de zogenaamde players-camera bekeken. Dat was zeer verhelderend, ook voor Krul zelf die sommige shots nog niet zelf had gezien.”

‘Borges,’ roept Krul en maakt met zijn linkerwijsvinger naar zijn linkeroog een ‘ik-heb-je-in-de-smiezen’-gebaar. Links, hoog. Links, hoog. Borges schoot tegen Griekenland links, hoog. Ontspannen loopt de keeper naar het doel. Zijn rechterduim tikt kort tegen zijn neus, als een bokser. Even voorbij de strafschopstip houdt hij halt, klapt in zijn handen en draait zich richting strafschopnemer.

‘Borges,’ roept Krul naar de Costa Ricaan één meter voor hem. ‘I know. I know.’ Ruggelings naar het doel lopend wijst hij naar zichzelf, knikt met zijn hoofd en zegt nogmaals: ‘I know.’

Op de doellijn springt Krul enkele malen krachtig op en neer. Hij slaat met zijn handen tegen de onderkant van de lat. Gaat staan. De handen omhoog. Blik gefocust op Borges. Dan springt hij weer, slaat tegen de onderkant van de lat en hoort Irmatov fluiten. Losjes springen, wachten, kijken, wachten… en gaan.

De bal verdwijnt links van hem over de grond in het doel, zo’n tien centimeter onder zijn hand door: 1-0 voor Costa Rica. Wat doe je? Ga sneller. Ga harder. Uit frustratie schopt Krul tegen de paal. Te laat, hij ging te laat. Denkend aan een hoge bal, wachtte hij te lang. Boos op zichzelf loopt hij richting de hoekvlag. Wat als dit zijn enige kans was? Deze bal kon hij hebben. De laatste kans op een redding mislukt? ‘Out of the window,’ denkt hij. Aan die kennis van de strafschoppen tegen Griekenland heeft hij niks. Vergeet de laptop, daar klopt geen kloot van. Vergeet de laptop, volg je plan.

Van Persie raakt ’m niet goed – maar scoort

‘Hij dook wel in de goede hoek,’ zegt Louis van Gaal.17)RK: Ook hier een perspectiefwisseling die ik niet helemaal begrijp. De hele tijd staat je camera op de schouder van Krul, hier opeens een scène lang bij Van Gaal, Blind en Hoek. Zelf zou ik het hele verhaal bij Krul zijn gebleven en had ik deze scène geofferd, denk ik. AvdB: Inhoudelijk vind ik dit juist een toevoeging. Je wordt weer bewust van de wereld die toekijkt: een wereld die Krul zelf even daarvoor als zeer belangrijk heeft betiteld: ‘Het is dus echt zo.’ En verder benadrukt deze scène het grotere verhaal over de WK 2014 en heb ik het idee dat je de lezer iets lekkers geeft met dit wisselende perspectief in de vorm van een gesprek. (Metaforisch gesproken kun je zeggen: je drinkt een kop thee en krijgt er dan ineens een koekje bij, proeft hoe lekker die smaakt, om vervolgens weer je thee te drinken).

‘Ja, hij was erbij,’ beaamt Danny Blind.18)RK: Heb je ze allemaal gesproken over dit moment? AvdB: Nee, en dat dat had idealiter wel gemoeten. En dat is dus volgens journalistieke regels een zwak punt in het verhaal. Maar ik durf met 97.7 procent zekerheid te beweren dat het viertal dit zei. Het meest interessant vind ik dat Van Persie inderdaad de bal niet goed raakte. Ik zag dat pas nadat Kluivert dat benoemde. Maar deze scène had, nu teruglezend, inderdaad alleen een beschrijving kunnen zijn van hoe Krul het scoren van de strafschop door Van Persie beleefde.

Staand voor de dug-out zag het tweetal Krul zojuist bijna de strafschop van Borges stoppen. Naast hen staan Patrick Kluivert en Frans Hoek. Gevieren op een rij – Blind, Van Gaal, Kluivert, Hoek – kijken ze naar Robin van Persie die zich klaarmaakt voor zijn strafschop. Met een strakke, geplaatste bal in het zijnet van de voor hem rechterhoek scoort de Nederlandse aanvoerder: 1-1. Kluivert juicht.

‘Dat scheelde ook niet veel,’ zegt Van Gaal.

Kluivert draait het hoofd richting Van Gaal en zegt: ‘Volgens mij raakte-ie ’m niet goed.’

Van Gaal: ‘Nee.’

Hoek: ‘Het zag er wel goed geconcentreerd uit.’

Van Gaal: ‘Wat?’

Hoek: ‘Nou, blijven kijken, weten wat je doet. Rustig. Ja.’

Blind: ‘Wie?’

Hoek: ‘Van Persie.’

Van Gaal: ‘Maar hij speelt gewoon een heel goede wedstrijd. Alleen die kans.’

De bondscoach wijst in de richting van het doel waar Van Persie in de reguliere speeltijd een kans miste.

Die gozer met die haarband

Tim, je moet echt wat laten zien. Je moet echt een bal gaan pakken. Dit is voor het echie. Krul slentert al rond de strafschopstip als Bryan Ruiz met de bal in zijn hand aan komt lopen. Hij wacht de Costa Ricaan op en zegt in het Nederlands dat hij weet waar de bal komt. Ruiz kijkt hem aan en stoot zijn vuist tegen zijn uitgestoken rechterhandschoen. Krul raakt vervolgens de bukkende Ruiz heel licht aan zijn hoofd en loopt weer ruggelings richting het doel.

Ik moet deze bal pakken, denkt hij. Ik moet deze bal pakken. Volle bak. Katachtig naar de hoek. Goed kijken. Het gras glijdt onder zijn roffelende voeten. En als Ruiz schiet zet hij af. Keihard. Iets te hard eigenlijk, maar met een extra reflex schept Krul de bal onder zijn lichaam vandaan uit het doel en doodt de strafschop.

Even is er ontlading, is de blijdschap groot. Hij juicht naar de bank, de basiself en naar het Nederlands publiek. Dan is er weer de focus. Nadat Robben scoort begint hij aan zijn wandeling voor het doel. Die is spontaan ontstaan, maar voelt inmiddels vertrouwd. Laat hem maar wachten, denkt Krul over de volgende strafschopnemer. Zijn naam kent hij niet, wel dat hij hoog schoot. Het publiek begint te fluiten, omdat hij eerder Ruiz aanraakte. Scheidsrechter Irmatov voorkomt nu fysiek contact, maar er is wel weer oogcontact.

‘He didn’t miss,’ zegt Krul tegen de derde nemer. ‘I knew.’ Wijzend op zijn eigen borst loopt hij ruggelings naar het doel. ‘I know.’ Losjes springen. Groot maken. Kijken. Wachten. Kijken en volle bak. Shit, toch hoog. Het was de goede hoek, dat wel.

Voor de vierde strafschop roept Irmatov hem even bij zich. Krul knikt instemmend op diens verzoek de nemers niet meer aan te raken en wandelt verder. Die gozer met zijn haarband, denkt Krul als hij Bolaños de bal klaar ziet leggen. Zijn vertrouwen groeit. Hij wijst naar de strafschopstip en loopt ruggelings richting doel. Losjes springt hij op de doellijn. De bovenbenen voelen krachtig. Kijken, kijken, blijven kijken. Krul kiest de juiste hoek, maar de bal is te goed ingeschoten. Oe, bijna. Even gaan de handen voor zijn gezicht. Echt bijna.

‘Vamos, vamos,’ roept hij en slaat op de doellijn met zijn handen tegen de lat

Nu niet gaan twijfelen. Hou het goede gevoel vast. Hij springt op en neer. Als Kuijt scoort voor Nederland kijkt hij richting het Nederlandse vak. Een onbekende fotograaf geeft hem een knipoog. Jij gaat het doen, niet hij, denkt Krul als hij langs Navas loopt. De vertrouwde wandeling gebruikt hij voor enkele hakken-billenoefeningen. Volle focus. Nu. Het moet. Met de blik op de bal loopt Krul ruggelings naar het doel. ‘Vamos, vamos,’ roept hij en slaat op de doellijn met zijn handen tegen de lat.

Umaña neemt een aanloop.

Krul focust. Kijkt. Wacht. Kijkt. En nog voordat hij de ingeschoten bal raakt, beseft dat hij het echt heeft gedaan.

De ijdele hoop op Huntelaar

‘Ik had nooit het gevoel, zeker niet in de tweede helft en in de verlenging, dat wij die wedstrijd zouden gaan verliezen. Dus ja, als het dan toch, toch tot strafschoppen komt, dan weet je dat het een loterij is. En dat is jammer.’19)RK: Voor mijn gevoel duurt dit uitstapje naar de volgende penaltyserie tegen Argentinië te lang. Feitelijk zit je verhaal er al op, die serie tegen Costa Rica is al gewonnen. Qua toon is het ook anders dan de rest van het verhaal. Waarom wilde je dit toch meenemen? AvdB: Gek genoeg deel ik je gevoel volledig. De toon van het verhaal is inderdaad anders en om die reden had het er ook uit gekund, maar inhoudelijk is het om drie redenen een toevoeging. Het toont aan dat Van Gaal en zijn staf inderdaad alles tot in de kleinste details hadden voorbereid en benadrukt de teamprestatie tijdens het WK. En toch waren ze iets cruciaals vergeten, waardoor ze mogelijk de finale misliepen. Tot slot wordt het goede strafschopnemen door Nederlandse spelers tegen Costa Rica benadrukt. Wat dus de heldenrol van Krul kleiner maakt. Maar inderdaad het intermezzo duurt te lang en breekt met de toon van het verhaal. Als een hoofdstuk in het boek Zo Speelden Wij valt dat mogelijk minder op, maar dat is hier geen argument.”

Zo’n twintig minuten nadat Argentinië was doorgedrongen tot de WK-finale door Nederland te verslaan met strafschoppen, gaf Louis van Gaal aan NOS-verslaggever Jack van Gelder zijn analyse. De bondscoach sprak zijn teleurstelling uit over het mislopen van de finale, benadrukte dat er gedurende het WK ‘heel veel dingen goed waren gegaan’ en gaf als redenen voor zijn derde wissel – Huntelaar voor Van Persie – dat zijn aanvoerder ‘op zijn laatste benen liep’ en hij het gevoel had ‘dat Huntelaar de goal ging maken.’

Ook Krul had, net als alle andere Nederlanders, goede hoop. Al vocht dat gevoel bij hem met de gedachte over ‘wat had kunnen zijn, maar niet was.’ Weer een strafschopserie, weer die gedrevenheid, weer een heldenrol, maar dan door een pingel te pakken van Messi in de halve finale. Het schoot allemaal door zijn hoofd. Maar deze keer zag hij de zekerheid van een einde-wedstrijdwissel veranderen in gedwongen toekijken. Martins Indi werd vanwege een gele kaart uit voorzorg gewisseld. Nigel de Jong was net terug van een liesblessure. En Van Persie was na negentig minuten leeg gespeeld.

Drie wissels opgebruikt. Hopen op Huntelaar. En anders moest Cillessen zich ontpoppen tot de strafschoppenheld.

Het liep anders. Ron Vlaar en Wesley Sneijder misten voor Nederland. Cillessen werd vier keer gepasseerd en Van Gaal kon aan Jack van Gelder vertellen dat hij, als het mogelijk was geweest, weer de keeperswissel had toegepast. ‘Krul is de betere penaltykiller.’

Desgevraagd legden de bewegingswetenschappers John van der Kamp en Geert Savelsbergh de twee strafschoppenseries langs hun in het boek Duel in de zestien geformuleerde meetlat. Hun conclusies: Nederland nam de strafschoppen beter tegen Costa Rica. En Cillessen probeerde indruk te maken, maar straalde te weinig overtuiging uit. Zo draaide hij zichzelf telkens om als hij contact had met de schutters. Krul staat juist voortdurend met de rug naar zijn doel, de blik gericht op de penaltynemers. Ook schatten ze het vermogen van Krul om de hoekkeuze van een schutter te lezen hoger in dan bij Cillessen.

Maar waarom dan strafschoppen betitelen als ‘een loterij’? Hoek had met de geslaagde Krulkeuze laten zien dat strafschoppen trainbaar zijn voor keepers. Van Gaal zelf maakte na de wedstrijd tegen Costa Rica duidelijk dat ook het nemen trainbaar is. Waarom dan toch zeggen dat ‘strafschoppen een loterij zijn’? Had dat te maken met de niet-voorziene consequenties van het ontbreken van zijn eerste strafschopnemer?

In de persconferentie na afloop vertelde Van Gaal aan twee spelers te hebben gevraagd de plek van Van Persie als eerste strafschopnemer over te nemen. Beiden hadden geweigerd omdat ze dan zouden afwijken van hun vaste plek als tweede, derde, vierde of vijfde nemer. Vlaar nam toen de verantwoordelijkheid en miste. Een vooraf afgesproken plan voor de vervanging van de eerste strafschopnemer had dit kunnen voorkomen.

Hij of Hoek was vergeten tijdens de wedstrijdbespreking vooraf met de betere nemers een dergelijk scenario door te nemen. ‘Dus ja, als het dan toch, toch tot strafschoppen komt, dan weet je dat het een loterij is. En dat is jammer.’

De Krulkeuze was beter geweest

Precies negenenzestig seconden nadat Krul met zijn linkerhand de strafschop van Umaña keerde, omarmt hij Cillessen met dezelfde hand innig.20)RK: Dit is dan wel weer een mooie laatste scène van het verhaal, die omhelzing. Wist je meteen dat dit het einde moest worden? AvdB: Zeker. Dat zag ik al tijdens de wedstrijd. De door Cillessen omgetrapte waterzak bij zijn wissel maakte dat de omhelzing een passend einde was. Afgaande op de wedstrijdbeelden kon je ook zien dat Krul iets zei. Zelf dacht ik dat Krul tegen Cillessen zei dat hij de strafschoppen voor hem had gehouden. Maar het was dus door hem. Een mooi, cruciaal verschil, dat de teamprestatie van Nederland benadrukt.”

Gelegenheidsback Kuijt besprong hem na de winnende redding als eerste. Vervolgens was hij het middelpunt van een grote hossende en springende spelersgroep. Ook Cillessen sprintte richting Krul en sprong mee. Daarna wachtte de eerste keeper rustig zijn moment af voor een één-op-éénomarming.

Ik deed het door jou, hè,’ zegt Krul tegen Cillissen

Eén seconde lang pakken ze elkaar stevig vast. Onwetend van de internationale heiligverklaring van Louis van Gaal vanwege de Krulkeuze. Van de buitenlandse kritiek op het provocerende optreden van de Nederlandse keeper. Of dat Hoek straks tegen Krul zal zeggen: ‘Wij kunnen dit bedenken, maar je moet het wel uit kunnen voeren.’ Het is een omhelzing van één seconde door twee keepers die weten hoe het is het verschil te maken.

‘Ik deed het door jou, hè,’ zegt Krul doelend op de redding in de 117de minuut. De net op tijd ingebrachte strafschopdoder hijgt nog na van alle emotionele ontlading.21)RK: Net een zinnetje te veel, denk ik. Waarom eindig je niet – pats-boem – met dat citaat? AvdB: Misschien heb je gelijk. Probleem voor mij is dat ik die een na laatste zin geen eindzin vind: met een komma erin en de niet zo mooie constructie van ‘doelend op’. Deze zin zou ik dus moeten herschrijven. Mijn huidige laatste zin vind ik wel een eindzin. Deze benadrukt ook dat het zomaar had gekund dat Krul er niet in was gekomen, dat Krul zelf net op tijd de wissel bij Van Gaal/Hoek afdwong. En dat was nog niet bekend voordat dit verhaal was geschreven. Maar verder vooral veel dank voor alle reparatie-werkzaamheden. In de nieuwe editie van Zo Speelden Wij ga ik jouw hulp/kritiek zeker gebruiken. Lang leve de Verhalengarage.

Be the first to comment on "Hoe Tim Krul van Mister Spek & Bonen uitgroeide tot de strafschopdoder van Oranje"

Leave a comment